بلاگ

افزایش سن، کاهش شنوایی

امتیاز کاربران

ستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعال
 

طبق آمار سازمان جهانی بهداشت، در حال حاضر بیش از 5 درصد از جمعیت جهان (360 میلیون نفر) به ناشنوایی ناتوان‌کننده مبتلا هستند که شامل 328 میلیون فرد بالغ و 32 میلیون کودک است. علاوه بر این، حدود 1/1 میلیارد نفر از جوانان (12 تا 35 ساله) در معرض خطر از دست دادن شنوایی بر اثر صدای بلند موزیک قرار دارند. مصاحبه روزنامه سلامت با دکتر بابک ساعدی استاد تمام دانشگاه تهران و فلوشیپ پلاستیک صورت را اوردیم

درمان و رسیدگی به مشکلات شنوایی در جهان سالانه بیش از 750 میلیارد دلار هزینه دربردارد. این موضوع در حالی مطرح می‌شود که 60 درصد از موارد ناشنوایی در کودکان و موارد بسیاری از کم‌شنوایی در بزرگسالان بر اثر عوامل قابل‌‌پیشگیری رخ می‌دهند، بنابراین با ارتقای فرهنگ پیشگیری و غربالگری بیماری‌های ناشنوایی و کم‌شنوایی تا حد قابل‌ملاحظه‌ای می‌توان از بار اقتصادی ناشی از این بیماری‌ها کاست. آمار چشمگیر ناشنوایی و کم‌شنوایی در جهان و اهمیت پیشگیری از آنها بهانه‌ای شد تا گفت‌وگویی با دکتر بابک ساعدی، متخصص گوش و حلق و بینی و استاد ‌دانشگاه علوم پزشکی تهران داشته باشیم و علت انواع مشکلات شنوایی را در سنین مختلف از او جویا شویم. 
: بیماری‌های کم‌شنوایی و ناشنوایی از چه اهمیتی در جهان برخوردار هستند؟
کاهش شنوایی و ناشنوایی با آمار ابتلای 15 درصدی از جمله بیماری‌های شایع در جهان محسوب می‌شوند. این بیماری‌ها در سنین مختلف شیوع متفاوتی دارند و با توجه به سن بروز و شدت‌ درگیری، با آثار مختلفی در زندگی افراد و اطرافیان آنها همراه هستند. با در نظر گرفتن ابتلای 15 درصد از افراد بالای 18 سال به بیماری‌های شنوایی می‌توان از بار اقتصادی و اجتماعی این بیماری‌ها در جامعه مطلع شد. این موضوع در حالی مطرح می‌شود که شیوع کاهش شنوایی و ناشنوایی با رسیدن به بالای 70 سالگی 4 برابر افزایش می‌یابد؛ یعنی در این سنین حدود 50 تا 60 درصد از افراد به درجاتی از ناشنوایی مبتلا هستند. با اضافه شدن مشکلات شنوایی به مشکلات حرکتی، بینایی و... در این سنین، کیفیت زندگی افراد مسن به شدت پایین می‌آید. به طور کلی، ناشنوایی در سنین مختلف می‌تواند باعث ایجاد افسردگی، جدایی از اجتماع و کاهش بهره‌وری شغلی و درآمد و دیگر مشکلات سلامت برای افراد شود. 
: لطفا درمورد ساختار و کارکرد سیستم شنوایی و انواع بیماری‌های گوش توضیح دهید.
برای آگاهی بیشتر از بیماری‌های مربوط به کم‌شنوایی و ناشنوایی باید ابتدا با کارکرد و ساختار سیستم شنوایی بدن آشنا شویم. گوش‌ها به 3 بخش گوش خارجی، میانی و داخلی تقسیم‌ می‌شوند. گوش خارجی و گوش میانی مسوولیت هدایت یا تقویت صدا را برعهده دارند. گوش داخلی نیز که شامل بخش مغزی و راه‌های عصبی می‌شود، مسوولیت درک گفتار و انتقال ایمپالس‌ها یا تکانه‌های شنوایی به مغز را برعهده دارد. درگیری یا بیماری در هر یک از این اجزا می‌تواند باعث کاهش شنوایی یا از دست رفتن آن شود. از بیماری‌های ساده مثل تجمع جرم در گوش گرفته تا عفونت‌های گوش و اختلالات استخوانچه‌ای گوش همگی می‌توانند در کاهش شنوایی هدایتی نقش داشته باشند، اما عمده بیماری‌های گوش به بخش‌های داخلی آن از جمله حلزون گوش، مجاری شنوایی و قسمت داخلی قشر مغز مرتبط هستند و درک گفتار را دچار اختلال می‌کنند. حتی اگر اجزای میکروسکوپی این بخش‌ها دچار مشکل شده باشند، فرد به درجاتی از کاهش شنوایی یا ناشنوایی مبتلا می‌شود.
: کاهش شنوایی در مراحل اولیه با چه علائمی خود را نشان می‌دهد؟
در مراحل اولیه این بیماری فرد صدای اطراف را متوجه می‌شود، اما درک گفتار برای او پایین می‌آید؛ به این صورت که صدای تلفن، تلویزیون، رادیو و... را بلند می‌کند و از اطرافیان می‌خواهد حرف‌هایشان را تکرار کنند. همچنین از حضور در مکان‌های شلوغ خودداری می‌کند زیرا معمولا از هم‌صحبتی با دیگران لذت نمی‌برد، بنابراین فعالیت‌های اجتماعی وی تحت تاثیر قرار می‌گیرد. کنار این علائم ممکن است احساس کیپ شدن یا وزوز گوش را نیز تجربه کند. تمامی ‌این موارد از علائم کاهش شنوایی و در موارد شدیدتر، ناشنوایی هستند. 
: چه عواملی در ایجاد کم‌شنوایی و ناشنوایی دخیل هستند؟
سن بالا یا پیرگوشی به‌عنوان شایع‌ترین علت کاهش شنوایی در کل سنین شناخته شده است. از دیگر عوامل بیماری‌های مربوط به کاهش شنوایی می‌توان به ضربه و آسیب به گوش، مسائل ژنتیک، قرار گرفتن در معرض صدای بلند به صورت مزمن و ابتلا به بیماری‌های ویروسی مثل اریون، بیماری منیر (بیماری گوش داخلی که با افزایش فشار مایع اندولنف باعث علائمی مانند سرگیجه، وزوز گوش و ناشنوایی حسی-عصبی می‌شود)، بیماری‌های خودایمنی، بیماری اتواسکلروزیس (رشد غیرطبیعی استخوان در گوش میانی) و تومورهای بخش داخلی یا خارجی گوش اشاره کرد. مصرف بعضی داروها نیز می‌تواند بر سیستم شنوایی تاثیر منفی بگذارد. 
: این داروها کدامند؟ 
از گروه داروهای موثر بر قدرت شنوایی می‌توان به آنتی‌بیوتیک‌های آمینوگلیکوزید مثل جنتامایسین و آمیکاسین، بعضی از دیورتیک‌ها (داروهای مدر) و داروهای شیمی‌درمانی اشاره کرد. پزشکان از تاثیرگذاری این داروها آگاهی دارند و از تجویز آنها در موارد غیرضروری خودداری می‌کنند. با این حال در بعضی موارد، تجویز آنها لازم است. در این صورت فرد با تجربه هرگونه کاهش شنوایی حین دوره مصرف دارو حتما باید موضوع را با پزشک درمیان بگذارد تا دچار عوارض جبران‌ناپذیر نشود. 
: بیماری‌های مربوط به شنوایی را چگونه می‌توان تشخیص داد؟
کاهش شنوایی را به راحتی می‌توان با انجام تست‌های شنوایی‌سنجی یا ادیومتری (نوار گوش) شناسایی کرد. در این تست‌ها فرد باید صدای پخش‌شده از راه‌های مختلف را شناسایی و اعلام کند. علاوه براین، تست‌های دیگری نیز در دسترس هستند که قابلیت حرکت استخوانچه گوش، عصب و پرده گوش را نشان می‌دهند. براساس نتیجه این تست‌ها می‌توان عمده بیماری‌های مربوط به شنوایی را تشخیص داد و درمان کرد. 
: کدام گروه از مشکلات شنوایی قابل‌درمان هستند؟
برای انتخاب درمان مناسب باید نوع بیماری کاهش شنوایی، علت، شدت و تاثیرگذاری آن بر زندگی فرد مشخص شود. سن بیمار نیز در انتخاب شیوه درمانی تاثیرگذار است. کاهش شنوایی انتقالی را می‌توان در اغلب موارد با درمان دارویی یا جراحی برطرف کرد. البته بعضی از این موارد مثل تشکیل نشدن گوش به طور مادرزادی، به راحتی درمان نمی‌شوند. در مشکلات شنوایی حسی-عصبی و انتقالی می‌توان از سمعک نیز استفاده کرد. سمعک‌ها انواع مختلف و قدرت‌های متفاوتی دارند. بعضی از آنها داخل گوش و بعضی دیگر خارج از گوش قرار می‌گیرند. سمعک‌های ساده یا آنالوگ فقط صدا را تقویت می‌کنند، اما سمعک‌های دیجیتال با برخورداری از قابلیت برنامه‌ریزی، علاوه بر تشدید کیفیت صوت آن را به شکل مناسب برای گوش تبدیل می‌کنند. طبیعی است که در انتخاب سمعک، بودجه بیمار نقش مهمی‌ دارد. در موارد کاهش شنوایی شدید، به‌خصوص در اطفال می‌توان از سمعک‌های خاص یا کاشت حلزون مصنوعی نیز استفاده کرد. حلزون مصنوعی با تولید بعضی از تکانه‌های شنوایی و انتقال آنها به مغز و قشر شنوایی می‌تواند مشکل بیمار را تا حدودی برطرف کند. البته شنوایی حاصل از این وسیله به هیچ عنوان در حد شنوایی طبیعی نخواهد بود و استفاده از آن فقط برای موارد کاهش شنوایی شدید یا ناشنوایی توصیه می‌شود. 
: عدم درمان به‌موقع بیماری‌های شنوایی در کودکان چه عواقبی دارد؟
کودکانی که به طور مادرزادی با کاهش شنوایی متولد می‌شوند به علت دریافت نکردن صدا و تکانه‌های عصبی شنوایی، در آینده قادر به صحبت کردن نخواهند بود زیرا بخش مربوط به درک گفتار در مغز آنها تکامل پیدا نمی‌کند. به همین دلیل غربالگری مشکلات شنوایی هنگام تولد از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و در تمام کشورها از جمله ایران انجام می‌شود. از این راه می‌توان با شناسایی کودکان کم‌شنوا و درمان به‌موقع از پیشرفت مشکلات شنوایی و گفتاری در آنها جلوگیری کرد. اگر هم کاهش شنوایی بعد از درک گفتار ایجاد شده باشد؛ یعنی اگر فرد از شنوایی مناسبی برخوردار بوده و بعد به علتی دچار کاهش شنوایی شده باشد، به دلیل تکامل بخش گفتاری مغز قدرت صحبت کردن را از دست نمی‌دهد. این بیماران با استفاده از کاشت حلزون مصنوعی یا سمعک‌های قوی کماکان جزو افراد شنوا محسوب می‌شوند. توجه داشته باشید کاهش شنوایی حتی در موارد خفیف می‌تواند در رشد هوشی و عقلی کودکان تاثیر بگذارد. به همین دلیل غربالگری مشکلات شنوایی قبل از ورود به مدرسه و در دوران مدرسه نیز اهمیت زیادی دارد. آمارها نشان داده‌اند اگر کودک صدا را به خوبی دریافت نکند یا یک گوش ناشنوا داشته باشد دچار افت تحصیلی و هوشی خواهد شد، بنابراین حتی اگر کودک از قدرت شنوایی مناسبی برخوردار باشد باید مجددا به صورت دوره‌ای در سال‌های تحصیلی تحت بررسی قرار بگیرد تا به مشکلات جبران‌ناپذیر دچار نشود. 
: ایران از لحاظ درمان کم‌شنوایی و ناشنوایی در چه جایگاهی قرار دارد؟
ایران از لحاظ سطح خدمات درمانی در زمینه بیماری‌های شنوایی تقریبا هم‌تراز با پیشرفته‌ترین کشورهای جهان است. تا امروز بشر موفق به درمان کاهش شنوایی حسی-عصبی نشده است. به همین دلیل است که افراد مبتلا به این بیماری‌ها باید از وسایل کمک‌شنوایی خارجی مثل سمعک استفاده کنند. با این حال انجام مطالعات جهانی در این زمینه ادامه دارد. آخرین پژوهش‌ها حاکی از کاربرد موفقیت‌آمیز سلول‌های بنیادی در درمان مشکلات شنوایی موش‌ها بوده‌اند. درواقع، محققان موفق شده‌اند اعصاب از دست رفته شنوایی را از این طریق در موش‌ها بازسازی کنند، اما این مساله هنوز روی انسان آزمایش نشده و مطالعات در حد نمونه حیوانی هستند. تحقیقات جاری در ایران نیز هنوز وارد فاز انسانی نشده‌اند. 
: چگونه می‌توان از بروز کم‌شنوایی و ناشنوایی پیشگیری کرد؟ 
پیشگیری از عفونت‌های دوران بارداری و مشکلات زایمانی، مصرف نکردن داروهای تاثیرگذار بر شنوایی، درمان به‌موقع و پیشگیری از عفونت‌های گوش، خودداری از قرار گرفتن در معرض صدای بلند برای مدت طولانی و استفاده از گوشی در مشاغل پر سر و صدا همگی می‌توانند در پیشگیری از مشکلات شنوایی کمک‌کننده باشند. 
: سخن آخر؟
ناشنوایی و کم‌شنوایی در جامعه نباید به‌عنوان یک نقص درنظر گرفته شوند. با توجه به اینکه حدود 50 درصد از افراد مسن به کاهش شنوایی مبتلا هستند، ابتلای ما به این بیماری در سنین بالا دور از ذهن نیست. نکته مهم در صورت ابتلا به کم‌شنوایی، استفاده از سمعک برای برخورداری از زندگی شیرین‌تر و باکیفیت‌تر است. افراد نباید استفاده از سمعک روی گوش را به یک ننگ از دید افراد جامعه تعبیر کنند